Жаңа Конституция жобасында қандай өзгерістер бар
© Sputnik / Айгюзель Кадир
Жазылу
Жаңа жоба преамбуладан, 11 бөлімнен және 95 баптан тұрады
АСТАНА, 31 қаңтар – Sputnik. Конституциялық реформалар жөніндегі комиссия Қазақстанның жаңа Ата Заңының жобасын жариялады.
Жаңа жоба преамбуладан, 11 бөлімнен және 95 баптан тұрады. 104 баптың ішінде 77 бапқа түзетулер енгізілді, бұл Ата Заң мәтінінің 84%-ын құрайды.
Преамбулада "Ұлы Дала", "Әділетті Қазақстан" және "Заң мен Тәртіп" ұғымдары кездеседі.
"Біз, біртұтас Қазақстан халқы, байырғы қазақ жерінде мемлекеттілікті нығайта отырып, Ұлы Даланың мыңжылдық тарихының сабақтастығын сақтап, мемлекеттің унитарлы сипатын, оның шекарасы мен аумағының тұтастығына қол сұғуға болмайтынын нақтылап, Әділетті Қазақстан идеясын және Заң мен Тәртіп қағидатын ұстанып, азаматтардың құқықтары мен бостандықтары мүлтіксіз сақталатынын мәлімдеп, бірлік пен ынтымақ, этносаралық және конфессияаралық татулық қағидаттарына сүйеніп, мәдениет пен білім, ғылым мен инновация құндылықтарын бағдарға алып, табиғатты аялау қажеттігін мойындап, бейбітшілікке және барлық елмен достыққа ұмтылып, келешек ұрпақ алдындағы аса жоғары жауапкершілікті сезініп, Қазақстан Республикасының Ата Заңын – осы Конституцияны қабылдаймыз", – делінген Конституцияның преамбуласында.
Құрылтай
Жаңа Конституция жобасында бірқатар жаңашылдықтар бар. Олардың ішінде мыналарды атап өтуге болады: 145 депутаттан тұратын және жаңа, кеңейтілген өкілеттіктерге ие бір палаталы жаңа Парламент – Құрылтай құрылады. Оны құру кезінде пропорционалды сайлау жүйесі қолданылады, ал депутаттардың өкілеттік мерзімі 5 жылды құрайды. Пропорционалды жүйе партиялардың кадрлық саясатын дамытуға, олардың институционалдық рөлін арттыруға және саяси күштердің қоғам алдындағы жауапкершілігін күшейтуге ықпал етеді.
Президент қайтыс болған немесе мерзімінен бұрын кеткен жағдайда "Құрылтай" екі айда өтуі тиіс жеті күн ішінде сайлау жариялайды.
Халық кеңесі
70-баптың ұсынылған редакциясына сәйкес, Халық кеңесі – Қазақстан халқының мүддесін білдіретін жоғары консультативтік орган. Оны құру, құрамын қалыптастыру тәртібі, өкілеттігі және қызметінің ұйымдастырылуы конституциялық заңда айқындалады.
Халық кеңесінің құрамына Қазақстан Республикасының азаматтары кіреді: этникалық топтардың 42 өкілі, қоғамдық бірлестіктерден 42 делегат және өңірлік мәслихаттардың 42 өкілі, бұл өңірлік күн тәртібі мен жергілікті қоғамдастықтардың пікірін ескеруді қамтамасыз етеді.
Халық кеңесінің құрамына еліміздегі этностардың 42 өкілі, қоғамдық бірлестіктердің 42 өкілі және өңірлердегі мәслихаттардың 42 өкілі кіреді. Бұл жергілікті жерлердегі жағдайды ескеруге мүмкіндік береді.
Вице-президент
Жаңа Конституцияның жарияланған жобасында елімізде вице-президент лауазымын енгізу көзделеді.
Құжатқа сәйкес, Қазақстан вице-президентін депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен Құрылтай келісімімен президент тағайындайды.
Вице-президент өкілді органның депутаты болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға және кәсіпкерлік қызметпен айналысуға құқығы жоқ.
Сондай-ақ вице-президент өз өкілеттіктерін орындау кезеңінде саяси партияда бола алмайды.
Вице-президенттің негізгі функцияларына мыналар жатады:
президенттің тапсырмасымен халықаралық аренада Қазақстанның мүдделерін білдіру;
Құрылтаймен, үкіметпен және басқа да мемлекеттік органдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде президенттің атынан өкілдік ету;
президенттің тапсырмасымен Қазақстан мен шет мемлекеттердің қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағарту ұйымдарымен өзара іс-қимылды жүзеге асыру;
Қазақстан президенті айқындайтын өзге де өкілеттіктерді орындау.
Білім берудің зайырлы сипаты
33-баптың 5-тармағына сәйкес, діни білім беру ұйымдарын қоспағанда, Қазақстан Республикасының аумағындағы білім беру ұйымдарында білім мен тәрбие беру жүйесі зайырлы сипатқа ие.
Жаңа Конституцияның жобасында қос немесе көп азаматтығы бар адамдарды Қазақстан азаматтығынан айыру ұсынылады.
Жалпыхалықтық референдум
Жобада жалпыхалықтық референдум Қазақстан Республикасының Конституциясына өзгерістер енгізудің жалғыз тетігі болатыны көзделген. Оны өткізу туралы шешімді президент өз бастамасы бойынша да, құрылтайдың, үкіметтің немесе халық кеңесінің ұсынысы бойынша да қабылдайды.
Жалпыхалықтық референдумға қатысуға құқығы бар Қазақстан Республикасы азаматтарының жартысынан астамы дауыс беруге қатысса, жалпыхалықтық референдум өткізілді деп саналады.
Конституциялық түзетулердің күшіне енуі үшін оларды референдумға қатысушылардың көпшілігінің қолдауы, сондай-ақ сайлаушылардың еліміздің өңірлерінің-Астананың, облыстардың және республикалық маңызы бар қалалардың кемінде үштен екісін мақұлдауы талап етіледі.
Өлім жазасына тыйым салу
Конституция жобасы өмір сүру құқығы әр адамның абсолютті және ажырамас құқығы екенін бекітуді ұсынады. Сондай-ақ адамның өмірін қиюға ешкімнің құқығы жоқ, ал өлім жазасына тыйым салынады.
