https://sputnik.kz/20251121/zhayyq-zhagasyndagy-omir-kone-oraldyn-zhana-tynysy-fotoreportazh-58959239.html

Жайық жағасындағы өмір: көне Оралдың жаңа тынысы - фоторепортаж

Жайық жағасындағы өмір: көне Оралдың жаңа тынысы - фоторепортаж

Sputnik Қазақстан

Қала толығымен жанып кетсе де, қайта түлеп, жаңадан бой көтерді 21.11.2025, Sputnik Қазақстан

2025-11-21T11:20+0500

2025-11-21T11:20+0500

2025-11-25T18:45+0500

орал

тарихи оқиғалар

тарих

қала

қала келбеті

қауіпсіз қала

фото

https://sputnik.kz/img/07e9/0b/15/58969422_0:120:1280:840_1920x0_80_0_0_ac4b327e3aaa06d072aa9b47a911f6fe.jpg

АСТАНА, 21 қараша – Sputnik. Батыс Қазақстан облысының орталығы – Орал қаласының тарихы терең. Оны археологиялық қазба жұмыстары да растап отыр. XVII ғасырда қала бірнеше рет өртке оранып, толығымен жанып кетсе де, қайта түлеп, жаңадан бой көтерген. Қазақ жеріндегі алғашқы өрт сөндіру депосы осында салынды. Ал жаңадан салынған үйлер еуропалық нақышымен көз тартады. Оларға қатысты аңыз-әңгімелер де аз емес. Sputnik Қазақстан тілшісі қала көшелерін аралап, тарихтан сыр шертетін ғимараттарды суретке түсіріп қайтты.Оралда бұрынғы ағаш үйлер әлі де бар. Ал Пугачев музей-үйінде сол кездегі казактардың тұрмыс салтымен жақын танысуға болады. Емельянның өзі ол үйде тұрмаған. Бұл – жергілікті казак Петр Кузнецовтың үйі. Оның қызы Устиньяні Пугачев күшпен қалыңдыққа алған. Құдалыққа түскенде бірнеше рет келген. Бертін келе, сол үйде музей ашылды.Қазіргі үй – бұрынғының толығымен жаңартылған үлгісі. Тұпнұсқадан тек есіктің босағасы мен бірнеше бөрене қалған. Ал музейдің ішінде Пугачев көтерілісіне қатысты жәдігерлер бар.Емельян мен Устинья сол кездегі Жайық қалашығының шіркеуінде некелескен. Артынан оны патша үкіметінің шешімімен бұзып тастайды. Қазіргі кезде шіркеу болған жерде Пушкиннің ескерткіші тұр.Сол шіркеуден кейін салынған Михаил-Архангель соборы бүгінде қаладағы ең көне ғибадатхана болып саналады. Оралда бірнеше мешіт бар. Мәселен, ең көне соборға жақын жерде танымал Қызыл мешіт орналасқан. Кеңес кезінде оны жапқан, тіпті, мұнарасын да алып тастаған. Артынан мүгедектер үйін, қолөнер училищесін және кәсіптік техникалық училище ашты. Ал 2006 жылы кәсіпкер Ришат Хайруллин мешітті қалпына келтірді. Қазіргі кезде Қызыл мешіт діни сәулет ескерткіші ретінде мемлекет қорғауына алынды.Қаланың орталығында "Базар мешіті" бар. Тәжіден Батырұлы мешітін жергілікті тұрғындар солай атап кеткен. Бұл мешіт 1897 жылы салынған. Содан бері бірде-бір рет жабылған жоқ. Мешіттің жанында медресе де ашылған. XVIII ғасырда бірнеше алапат өрт болған. 1751 жылы қала толығымен жанып кетті. Артынан өрт қауіпсіздігі бойынша талаптар енгізілді. Суды бөшкемен таситын өрт сөндірушілер жасақталды. Ал 1865 жылы қазақ жеріндегі алғашқы өрт сөндіру депосы салынды.Орал қаласында орыстың белгілі ақын жазушылары – Александр Пушкин, Владимир Даль, Михаил Шолохов пен Владимир Короленколар болды.Мәселен, Пушкин Пугачев көтерілісі туралы тың деректерді жинау үшін келген. Осы сапардан кейін жазушы екі шығармасын – Пугачев туралы монография мен "Капитан қызы" повесін шығарды. Пушкин Оралдан "Қозы Көрпеш-Баян сұлу" трагедиясын да жазып алып кетті. Өкінішке қарай, драматург ерте қайтыс болды. Оралда Пушкин тоқтаған үйде ақынның музейі бар. Оралдың ескі бөлігінде көпес Александр Каревтің үйі ерекше көзге түседі. Бұрын ол қаладағы ең биік ғимарат болған. Оған қатысты аңыз-әңгімелер де көп. Халық арасында тараған аңызға сәйкес, Карев жергілікті әскерге жылқы сатқан Овчинниковке көмек сұрап барған. Көршісі көмек беруден бас тартады. Сол кезде Карев жолдың арғы бетіне үй салатынын, осыдан кейін Овчинниковтың өз балконынан күнді көре алмайтынын мәлімдейді. Көрші көпес: "Оған ақшаң жетпейді!", - деп күлген. Карев намыстанып, алдымен жерді сатып алған деседі. Одан кейін үйді көтеруге кіріскен. Бірақ құрылысты аяқтай алмайды. Үйді Каревтің отбасы бітірген. Дәл осы үйде ҚазКСР Халық комиссарлары кеңесінің төрағасы Сәкен Сейфуллин де тұрған. Қазіргі кезде ғимаратта Батыс Қазақстан облысының филармониясы жайғасқан.Қалада 1836 жылы салынған ғимарат та бар. Бұрын ол жерде бірінші әскери баспахана, музей және кітапхана болған. Бүгінде оны облыстық тері-венерологиялық диспансерге беріпті. Ал мына ғимаратта Халық қаһарманы, қазақтың батыр қызы, ұшқыш Хиуаз Доспанова екі жылдай оқыған. Сол кезде мектеп болған. Қазір кешкі мектеп жұмыс істейді. Жақын жерде Кеңес Одағының батыры Мәншүк Мәметованың мемориалдық мұражайы бар.Оралда Тайыр Жароков, Хамза Есенжанов, Қасым Аманжолов және тағы басқа қазақтың көрнекті қоғам қайраткерлері де еңбек еткен. Мәселен, мынау Қасым Аманжолов тұрған үй. Оралда мемлекеттік қорғауға алынған ғимараттар көп. Олардың ішінде Миллер дәріханасы, қалалық сарайлар, Функаның әмбебап дүкені, Аничкиннің жазба және кеңсе заттарының дүкені, жазалы атамандар үйі, көпес Ванюшиндердің үйі, итальян сәулетшісі Дельмединоның үйі және тағы басқа сәулет ескерткіштері бар. Мемлекеттік банктің бұрынғы бөлімшесі де сақталған. Қазіргі кезде ол ғимаратта облыстық қазынашылық департаменті отырады.Бүгінде Орал қаласы өсіп келеді. Жаңа шағын аудан да бой көтерді. Ал су тасқынынан кейін Жайықтың жағасын тағы бір метрге көтерген. Сол жерде жаңа саябақ ашылған.

орал

2025

Жаңалықтар

kk_KK

орал, тарихи оқиғалар, тарих, қала, қала келбеті, қауіпсіз қала